محمد سعيد جانب اللهى

180

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

مادر نوزاد را بغل مىكرد و رو به قبله نگاه مىداشت و دلاك يا يكى از خويشان نوزاد كه دست به تيغ زدنش خوب بود ، نخست همهء بندهاى نوزاد و پس از آن ميان دو كتف و توى چهاربندش را تيغ مىزد ، آنگاه مقعد نوزاد را باز مىكرد و دو سه تيغ توى آن مىزد كه كرمك نشود ، پس از تيغ زدن صبر زرد كوبيدهء نرم را روى جاهايى كه تيغ زده بود مىپاشيد و روى آن تكه كهنه‌اى مىگذاشت ( كتيرايى : 87 ) . پيشگيرى از چشم‌زخم در بافق براى پيشگيرى از چشم‌زخم ، مهرهء چشم « 1 » به لباس يا موى كودك مىآويزند و مقدارى اسپند ، نمك و زاج در پارچه‌اى بسته به لباس او مىدوزند ( جانب اللهى ، 1384 : 124 ) . در ميبد نيز بر اين باورند ، بايد به هر وسيله‌اى كه هست ، نظر شورچشم را به چيز ديگرى منحرف كرد ، يا از جلب توجه او پيشگيرى كرد ، براى اين مقصود دست به اقدامات زير مىزنند : 1 . اگر پسر زيبارو باشد ، لباس دخترانه به او مىپوشانند . 2 . لباس را پس بارون « 2 » ( وارونه ) به تنش مىكنند . 3 . لباس چل‌تيكه به تن بچه مىكنند . 4 . چن‌چين ( پارچه‌اى كه به اسم افراد مشكوك با قيچى سوراخ كرده‌اند ) به كلاه يا لباس بچه مىدوزند . 5 . بعضى اشكال يا اشيا مثل . . . كفتر و كلاغ و كفتار ( نوعى صدف كه به نام آلت تناسلى پرنده يا حيوان ماده است ) به كلاه يا لباسش مىدوختند . 6 . مهرهء چشم به لباس يا موى كودك مىآويزند و مقدارى اسپند ، نمك و زاج در پارچه‌اى بسته به لباس او مىدوزند . 7 . پوست ختنه بچه را با شاخ آهو به كلاه بچه مىدوزند ، اگر شاخ آهو نداشتند مىتوانند آن را لاى دو دكمه گذاشته به كلاه بچه بدوزند . 8 . گردونهء چرخ‌ريسى به گردن بچه مىانداختند . 9 . دود كردن اسفند : اسفند را در منقل كوچكى پر از آتش مىريزند و دور سر بچه مىچرخانند . همراه با ريختن اسفند در آتش يكى از اوراد زير را بايد بخوانند « اسفند صد و سى دونه ( اسفند ميون خونه ) - چشم خود و بيگونه - بتركه جا تركه - صل على آل رسول - بتركه

--> ( 1 ) . گوسفند كوهى يك گودى زير چشم دارد كه اشك در آن جمع مىشود و به صورت مهره درمىآيد كه پس از شكار آن اين مهره را درمىآورند . ( 2 ) . pasb run